Archivo de la etiqueta: UNESCO

TRADICIONES. Esperan 2 millones 500 mil participantes en la Romería de la Virgen de Zapopan


La Secretaría de Seguridad de Jalisco anunció que ha desplegado cerca de 1,200 elementos de seguridad. Las autoridades municipales de Guadalajara, Zapopan y el SITEUR anunciaron las modificaciones que tendrán algunas rutas de transporte urbano y las estaciones que permanecerán cerradas

Imágenes de la Misa de Patrocinio, previa a la peregrinación de la Virgen de Zapopan.: CORTESÍA

Enrique Vázquez Lozano y Luam Vázquez/Guadalajara

La veneración de la Virgen de Zapopan, motivo por el cual se realiza cada 12 de octubre la peregrinación de dicha imagen religiosa por diversos municipios de Jalisco y que tiene uno de sus momentos más importantes en el recorrido que la imagen hace de la Catedral Metropolitana de Guadalajara a su sede oficial en la Basílica de Zapopan fue declarada Patrimonio Cultural Inmaterial de la Humanidad por la UNESCO en 2018.

Esta tradición que se remonta a la fundación misma de Guadalajara en 1542, logra aglutinar hoy en día un promedio de 2 millones 500 mil personas, de ahí que la Secretaría de Seguridad de Jalisco informó que con el objetivo de cuidar la integridad de los feligreses que formen parte de la edición 191 de la Romería, se realzará un despliegue de mil 200 elementos de la policía vial, la policía estatal y policía metropolitana desde el sábado 11 de octubre.

Juan Pablo Hernández, secretario de Seguridad de Jalisco compartió que contarán con dispositivos de alta tecnología para estar en contacto en todo momento con las comisarías de Guadalajara y Zapopan como el escuadrón aerotáctico Titán, el C2 móvil, las unidades Cybertruck y el equipo de drones.

También se dio a conocer que el Sistema de Tren Eléctrico Urbano (SITEUR), indicó que las estaciones Plaza Patria y Zapopan Centro de la Línea 3 de Mi Tren, estarán cerradas el domingo 12 de octubre de 5:00 a 13:00 horas y varias rutas que cruzan con la ruta que recorrerá la imagen y sus fieles de cerca de 9.20 kilómetros modificarán sus trayectos.

RUTAS QUE MODIFICARÁN SU TRAYECTO

C73. De Sarcófago se desviará hacia Libertad, para luego tomar su recorrido regular por Avenida Tesistán, mientras que en sentido inverso, de Avenida Tesistán se irá hacia Independencia y en Industria continuará su recorrido.

170B. Se desviará de la Avenida Tesistán hacia Independencia, Industria, Manuel H. Alatorre y en Avenida Aurelio Ortega continúa su derrotero ordinario. En su viaje de regreso, luego de circular por Avenida Aurelio Ortega, Manuel H. Alatorre y Sarcófago se irá hacia Libertad para continuar por Avenida Tesistán.

C84. De Fray Toribio de Motolinía se desviará hacia Ramón Corona y en Zaragoza se retornará para continuar por Avenida Hidalgo y continuar su recorrido diario. De regreso, al circular por Colón, se desviarán por Avenida Tesistán hasta Constitución, para continuar por Fray Toribio Motolinía con su ruta habitual.

C85 dos vías. De Fray Toribio de Motolinía se desviará hacia Ramón Corona, Cuitláhuac, Independencia, Industria y en la Lateral Avenida Juan Pablo II retomará su recorrido.

En su trayecto de regreso, de circular por Avenida Manuel Ávila Camacho tomará hacia la Avenida Aurelio Ortega, Manuel H. Alatorre, Sarcófago, Libertad, Emilio Carranza, Allende, 16 de Septiembre y en Constitución continuará su recorrido habitual.

T08. De Avenida Tesistán se desviarán hacia Independencia, Industria y en la lateral de Avenida Juan Pablo II continúa su recorrido, mientras que al regresar, de la lateral de Avenida Juan Pablo II se desviarán hacia Avenida Manuel Ávila Camacho, Santa Rita, Avenida Aurelio Ortega, Manuel H. Alatorre, Sarcófago, Libertad y en Avenida Tesistán se reincorporan a su derrotero.

T16B. De la lateral de Avenida Juan Pablo II se desviarán hacia la Avenida Manuel Ávila Camacho, y en Santa Rita se retornarán para continuar por Avenida Aurelio Ortega para proseguir su recorrido en la lateral de Avenida Juan Pablo II.

T16B-C06 La Magdalena, T16B-C07 Vistas y T16B-C08 La Piedrera. De Avenida Tesistán se desviarán hacia Constitución, donde retornarán para continuar por su derrotero habitual. De regreso, al circular por Ramón Corona, tomará por Cuitláhuac, después por Colón hasta Avenida Tesistán para continuar con su ruta.

C81, C82, C88, C121A Ávila Camacho, C136, T08-C01, T16A-C01, T16B, T16B-1, T16B-C01, T16B-C03, T16B-C04, T16B-C05. De ida, al circular por carriles laterales de Avenida Juan Pablo II, se incorporarán a los carriles centrales, por el paso a desnivel, para continuar hacia la Avenida Manuel Ávila Camacho y continuar su ruta habitual. De regreso no se modifican.

C72. De ida, al circular por Avenida Tesistán, se desviarán por Independencia, después Industria y Manuel H. Alatorre, hasta Avenida Aurelio Ortega y continuar con su ruta habitual. De regreso, al circular por Avenida Aurelio Ortega, continuarán por Manuel H. Alatorre, Sarcófago y Libertad, para seguir por Avenida Tesistán con su derrotero regular.

V04 de la Ruta López Mateos. De ida, al circular por Avenida Tesistán, se desviarán por Independencia, Industria, Paulino Navarro y Avenida San Jorge, hasta Avenida Manuel Ávila Camacho, donde seguirán con su ruta regular.

De regreso, al circular por Avenida Manuel Ávila Camacho, se retornará en vuelta en “u” en Avenida Patria, seguirán por Avenida Manuel Ávila Camacho, Avenida San Jorge, Sarcófago y Libertad, hasta Avenida Tesistán donde continuará con su ruta.

Las rutas que sufrirán retrasos en la operación del servicio serán:

C17, C139, C140, Mi Transporte Tren Ligero (Sitren) L1 y la V02 de la Ruta López Mateos. En Avenida Juárez/Avenida Ignacio L. Vallarta, de Avenida 16 de Septiembre a Avenida Unión.

C64, C65, C79, C104, C108, C109, C110 y vías, T08, T08-C01, T09-C1, T09-C2, T18, T18 Terranova, V03 y V04 de la Ruta López Mateos. En Avenida Unión/ Avenida de las Américas, de Avenida Ignacio L. Vallarta a Avenida Manuel Ávila Camacho.

The veneration of the Virgin of Zapopan, which is why the pilgrimage of this religious image takes place every October 12th through various municipalities in Jalisco. One of its most important moments is the journey the image makes from the Metropolitan Cathedral of Guadalajara to its official home in the Basilica of Zapopan. It was declared an Intangible Cultural Heritage of Humanity by UNESCO in 2018.

This tradition, which dates back to the founding of Guadalajara in 1542, now attracts an average of 2.5 million people. Therefore, the Jalisco Security Secretariat announced that, in order to safeguard the safety of the parishioners who participate in the 191st edition of the pilgrimage, 1,200 traffic police, state police, and metropolitan police personnel will be deployed starting Saturday, October 11th.

Juan Pablo Hernández, Jalisco’s Secretary of Security, shared that they will have high-tech devices to be in constant contact with the police stations in Guadalajara and Zapopan, such as the Titan Aerotactical Squadron, the Mobile C2, the Cybertruck units, and the drone team.

It was also announced that the Urban Electric Train System (SITEUR) indicated that the Plaza Patria and Zapopan Centro stations of Line 3 of the Mi Tren (My Train) will be closed on Sunday, October 12, from 5:00 a.m. to 1:00 p.m., and that several routes that cross the route the image and its followers will travel, approximately 9.20 kilometers long, will modify their routes.

ROUTES THAT WILL MODIFY THEIR ROUTES

C73. From Sarcófago, the train will detour to Libertad, then resume its regular route along Avenida Tesistán. In the opposite direction, from Avenida Tesistán, it will go to Independencia and continue its route at Industria.

170B. It will detour from Tesistán Avenue to Independencia, Industria, and Manuel H. Alatorre, and continue its regular route on Aurelio Ortega Avenue. On its return trip, after traveling along Aurelio Ortega Avenue, Manuel H. Alatorre Avenue, and Sarcófago, it will turn toward Libertad and continue on Tesistán Avenue.

C84. From Fray Toribio de Motolinía, it will detour toward Ramón Corona, and in Zaragoza, it will turn back to continue on Hidalgo Avenue and continue its daily route. On the return trip, when traveling through Colón, it will detour along Tesistán Avenue to Constitución, and continue on Fray Toribio Motolinía with its regular route.

C85, two-way. From Fray Toribio de Motolinía, it will detour toward Ramón Corona, Cuitláhuac, Independencia, and Industria, and will resume its route on the Juan Pablo II Avenue side road.

On its return route, from Avenida Manuel Ávila Camacho, it will turn toward Avenida Aurelio Ortega, Manuel H. Alatorre, Sarcófago, Libertad, Emilio Carranza, Allende, and 16 de Septiembre, and at Constitución, it will resume its usual route.

T08. From Avenida Tesistán, it will detour toward Independencia and Industria, and continue its route on the Juan Pablo II Avenue side road. On its return route, from the Juan Pablo II Avenue side road, it will detour toward Avenida Manuel Ávila Camacho, Santa Rita, Avenida Aurelio Ortega, Manuel H. Alatorre, Sarcófago, and Libertad, and at Avenida Tesistán, it will rejoin its usual route.

T16B. From the Juan Pablo II Avenue side road, it will detour toward Avenida Manuel Ávila Camacho, and at Santa Rita, it will return to continue along Avenida Aurelio Ortega and continue its route on the Juan Pablo II Avenue side road.

T16B-C06 La Magdalena, T16B-C07 Vistas, and T16B-C08 La Piedrera. From Avenida Tesistán, they will detour to Constitución, where they will return to continue on their usual route. On the way back, when traveling on Ramón Corona, they will take Cuitláhuac, then Colón to Avenida Tesistán to continue their route.

C81, C82, C88, C121A Ávila Camacho, C136, T08-C01, T16A-C01, T16B, T16B-1, T16B-C01, T16B-C03, T16B-C04, T16B-C05. On the way out, when traveling on the side lanes of Avenida Juan Pablo II, they will merge into the center lanes through the overpass to continue toward Avenida Manuel Ávila Camacho and continue their usual route. On the way back, there are no changes.

C72. On the way out, while traveling on Avenida Tesistán, they will detour through Independencia, then Industria and Manuel H. Alatorre, to Avenida Aurelio Ortega and continue on their regular route. On the way back, while traveling on Avenida Aurelio Ortega, they will continue through Manuel H. Alatorre, Sarcófago, and Libertad, then continue on Avenida Tesistán with their regular route.

V04 of the López Mateos Route. On the way out, while traveling on Tesistán Avenue, they will detour through Independencia, Industria, Paulino Navarro, and San Jorge Avenues to Manuel Ávila Camacho Avenue, where they will continue their regular route.

On the way back, while traveling on Manuel Ávila Camacho Avenue, they will make a U-turn at Patria Avenue, continue along Manuel Ávila Camacho Avenue, San Jorge Avenue, Sarcófago, and Libertad Avenues to Tesistán Avenue, where they will continue their regular route.

The routes that will experience service delays are:

C17, C139, C140, Mi Transporte Light Rail (Sitren) L1, and V02 of the López Mateos Route. On Juárez Avenue/Ignacio L. Vallarta Avenue, from 16 de Septiembre Avenue to Unión Avenue.

C64, C65, C79, C104, C108, C109, C110 and roads, T08, T08-C01, T09-C1, T09-C2, T18, T18 Terranova, V03 and V04 of the López Mateos Route. On Avenida Unión/Avenida de las Américas, from Avenida Ignacio L. Vallarta to Avenida Manuel Ávila Camacho.

CONSULTA INDÍGENA WIXARIKA, UNA OPORTUNIDAD DE LEGISLAR


Hurgar con catalejos (Columna de opinión)

Por Amado Aurelio Pérez
1990aaapc@gmail.com


La migración de la población indígena dentro de los procesos migratorios internos de nuestro país, nos muestra, que el patrón migratorio predominante sigue siendo rural-urbano, y el perfil demográfico de los migrantes es en su mayoría masculino y en edades productivas.

Asimismo, los estados de Quintana Roo, Nuevo León, Sinaloa, Baja California y Estado de México se consolidan como las entidades de mayor atracción de migrantes indígenas en esta segunda década del milenio. (Fue en la última década del siglo pasado cuando las investigaciones sociodemográficas, se preocuparon definitivamente por mostrar a la luz de los datos demográficos los procesos internos de los migrantes indígenas en las ciudades, tanto en México como en Jalisco.)

La historia nacional (paradójicamente con más énfasis desde la creación del Instituto Nacional Indigenista [INI] en 1948) ha contribuido a diseminar una imagen, tanto de los pueblos como de las personas llamadas indígenas, bastante parcial (aunque también algo haya fomentado la producción de conocimiento en el campo de la antropología, sobre todo a partir de los setenta del siglo pasado, así como resguardado registros importantes para estudiar las 68 lenguas indígenas y algunas de estas realidades a través del cine, los medios impresos y proyectos de radio).

Probablemente por eso todavía es difícil construir con justicia una idea de “indio” o de “indígena” en el imaginario social que no se relacione con el retraso, el pasado glorioso o el folclore (con todo y que los cambios constitucionales promovidos por la presión zapatista y la propia transformación del INI en la CDI [Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas] bajo el mandato de Vicente Fox hubiesen, al menos en principio y en teoría, impulsado el reconocimiento de estos pueblos). No olvidemos que los tratados de San Andrés Larraizar, ahora son letra muerta.

Fue hasta el siglo XXI cuando la discusión nacional se abrió a las voces de los propios integrantes de las comunidades indígenas respecto de la “conceptualización” sobre lo indio o lo indígena. No estoy segura de sí este debate debiera de existir o si habría que buscar otras posibilidades de denominación y eliminar estos términos de nuestro vocabulario.

El 23 de marzo de 2022, el Lic. Andrés Manuel López Obrador, Presidente de México, recibió en Palacio Nacional a una representación del Pueblo Wixárika.

En diálogo franco y abierto, el Presidente y los miembros del Pueblo Wixárika acordaron la elaboración de un Plan de Justicia. En el mismo acto instruyó al Lic. Adelfo Regino Montes, Director General del Instituto Nacional de los Pueblos Indígenas (INPI), acompañar la elaboración de dicho Plan de Justicia.

En cumplimiento de este encargo, el INPI retomó los procesos de planeación participativa realizados durante 2019 y 2021 con las comunidades de Tatei-kie (San Andrés Cohamiata), Tuapurie (Santa Catarina Cuexcomatitlán), Waut+a (San Sebastián Teponahuaxtlán) y su anexo, Tutsipa (Tuxpan de Bolaños) ubicadas en los municipios de Mezquitic y Bolaños, en el Estado de Jalisco.
La intelectual ayuuk (indígena mixe) Yásnaya Aguilar responde en articulo publicadó por la revista Nexos: “ Nosotros sin México: naciones indígenas y autonomía,” en donde insiste en la importancia de desarticular los discursos y las prácticas nacionalistas, de deconstruir el imaginario que hace del Estado mexicano una nación única y llama indígenas a quienes en realidad son rarámuris, purépechas, mixes, amuzgos, zoques, etcétera, y no un grupo homogéneo. Lo que tienen en común estos pueblos unidos bajo la categoría indígena es el hecho de no haber conformado su propio Estado y haber quedado encapsulados dentro de otros Estados que construyeron prácticas homogeneizantes que los condenaron a la marginación.

La UNESCO reconoció la Ruta Wixárika por los Sitios Sagrados a Wirikuta como Patrimonio Mundial de la Humanidad, específicamente como un Bien en Serie. Este reconocimiento incluye la ruta ritual y comercial que conecta los sitios sagrados del pueblo wixarika, abarcando territorios en los estados de Nayarit, Jalisco, Durango, Zacatecas y San Luis Potosí.

Logro del INAH del Gobierno Federal, durante la 47ª Sesión del Comité del Patrimonio Mundial de la UNESCO en París, la Ruta Sagrada del pueblo Wixárika, fue inscrita en la Lista de Patrimonio Mundial de la Humanidad.

Ahora, falta a la legislatura local honrar su palabra, y legislar sobre la encuesta que levantó el IEPC-JALISCO al tenor siguiente.[1] (La traducción al castellano se encuentra AQUÍ

[1] Plan de justicia de los pueblos WIXÁRIKA, NA’AYERI, O’DAM y MESHIKAN

[1] Aguilar, Yásnaya (2018). Nosotros sin México: naciones indígenas y autonomíaNexos, 18 de mayo.2018 Disponible en: <Disponible en: https://cultura.nexos.com.mx/?p=15878 >. [Consulta: noviembre de 2024]. [1] https://www2.iepcjalisco.org.mx/consultas/?page_id=385# consultado 24Julio2025

ENCUESTA

Iwaurika aka´ut+ariet+ kemeteku´eriwa iwamari ya xeik+a tete uniuka

Municipio: ____________________________________________, jalisco kweyaritsie.

Kepetitewa: ___________________________________________________________

Pe ti wixárika o y+k+ pe tiu niuka: ______________________________________________

¿Hakewa perawiyatsie pereka?: _______________________________________________

¿Kere ku tewa para wiyatsie x+ka mu pehekani? __________________________________

X+ka its+katari tsie peye weni ya i’ kwe me mu +wiya,  a ke neu ut+a tita peti h+k+, tsiere kepetiyur+wame ___________________________________________________________

1.  Hakewa perawiya, ya it+ni pemekatsie akuxi yu yeiyari me te heweiya, ya it+ni p+metehekahu wixarika kemutiumie?

–    H+

–    Hawaik+

2.  ¿P+ petiku eriwa kename its+kame y+we mayuhekwata kewa rawiya tsiere kename wixarika?

–    H+

–    Hawaik+

3.  Peretixatiare tita aix+ tikuy+neni tsiere tita tuyutaxá tinakeme tiy+ní wixaritari waha pa+sta mana Proceso Electoral Local 2020-2021?

–    H+

–    Hawaik+

4.  P+ pereteh+awarie kename ke me yu m+iret+ metama ena Jalisco Kweyaritsie ya it+ni mana municipio  perawiyatsie iwamarixi y+k+ me te uniukat+, m+k+ Censo de Población Indígena y Vivienda 2020, itawewieku Instituto Nacional de Estadística y Geografía (INEGI)?

–    H+

–    Hawaik+

5.  Ek+ kepetikueriwa, ke ane y+aneni xapa ye tuani p+ ayetaineme kename  Wixárika, tsiere kiekame hakiewa me metama, ik+  ke ane yukeneni?

Autoridad SÍ         NO

A   Autoridades tradicionales

     A.1       Gobernador (tatuwani) o Gobernadora            

     A.2       Consejo de Ancianos (as) (kawiterutsixi)                      

     A.3       Asamblea de autoridades tradicionales            

     A.4       Delegaciones              

     A.5       Agentes                      

     A.6       Comisarías tradicionales                      

     A.7       Jefaturas de tenencia              

     A.8       Autoridades de paraje             

     A.9       Ayudantías                  

B   Autoridades agrarias indígenas (comunales y ejidales)

     B.1       Asamblea General                   

     B.2       Comisariado (Ejidal o de Bienes Comunales)                

     B.3       Consejo de Vigilancia               

C   Xika y+k+ petikueriwani, ena kene´ut+a.

6.  Kuruxi neuketsa tita rexeiyat+ ya it+ni ke aku´anet+ y+aneni  yukeneni mana candidatura indígena:

Requisito  SÍ         NO

A   Wixarika h+k+t+                      

B   N+iwat+ kewa wixaritari me metama.              

C   Wixárikak+ u´niukat+               

D   Niwetsiet+ wixaritarik+            

E   Itsikame ha ‘ayame                 

F   Xika aix+ tikayani yu kiekari hapa+sta.              

G  Tiparewiet+ yu kiekari hapa+sta                      

H  A’ix+ tikamiet+ yu kiekari hapa+sta                  

I    Yera parewieka yu kiekari hapa+sta                 

J    Tupa rewieka aix+ ti kuy+neni tinakemek+ kiekari hapa+sta.                

K   ke hate mete parewietsie yu kiekari hapa+sta tuta uximayatame                      

L   Xika y+k+ petikueriwani, ena kene´ut+a.

7.  X+ka a kie me yu waikawa wixaritari me hetamakani hawai karawiayat+, ¿ke ane y+aneni xapa ye tuaka p+ ayetaineme kename pe Wixárika?__________________________________________

8.  X+ka a kie itsikame kaheweni xapa yetuat+ p+ akataineme kename pe Wixárika, ke pe tiku eriwa ke reuyukunukani ik+?

___________________________________________________________

9.  Kurixi neupit+a kehapai xetehehu niuki xemeun+tsatsie xika yuna+ti yaxeik+a xete ku eriwani

Manera     SÍ         NO

A   Tamamate te penkuhapana                 

B   Ta ut+a tepeu ‘uwe.                

C   Xapatsie pite te uti utiwa                     

D   Xika y+k+ xetehehuni, ena kene´ut+a.

Tita aix+ tinakemek+ tikuy+neni me mayu uitiwa iwamarixi ya xeikia tete ‘uniuka kename partidos políticos, meyun+t´kait+, ya ta ha´paina me mayu uitiwa yuhetsie miemek+, reumienik+ mana ayuntamientos.

10. Xika municipios metehawiyatsie me h+k+ni 50% ya ´i waikawa me ukutetika+t+ iwamarixi y+k+ me te uniuka, yepe tiku’eriwa kename partidos políticos meheu ’ut+ani kehate meyu u+t+at+we tinakeme kemeyum+iret+ metahawiya mana municipio?

–    H+

–    Hawaik+

–    ¿Titak+ ye petiku ‘eriwa?___________________________________________________

11. Mana municipios metehawiya x+ka me h+kini 20% ya ‘i waikawa ka anti axet+ 50%, yepe tiku’eriwa kename p+reuyuku ut+aka yemey+paimet+  mana kiekatari  keme te’uparewieni mana  ayuntamiento?

–    H+

–    Hawaik+

–    ¿Titak+ ye petiku ‘eriwa?___________________________________________________

12. Mana municipios metehawiya área metropolitana de Guadalajara,  yepe tiku’eriwa kename p+reuyuku ut+aka yemey+paimet+  mana kiekatari  keme te’uparewieni mana  ayuntamiento?

–    H+

–    Hawaik+

–    ¿Titak+ ye petiku ‘eriwa?___________________________________________________

13. X+ka yu auxuwit+ (5) municipios metahawiyani 50% ya ‘i waikawa, yepe tiku’eriwa kename hix+ata me at+ kehate meyu uit+atiwe mana presidencias municipales me h+kini iwamari ya xeik+a te te uniuka?

–    H+

–    Hawaik+

–    ¿Titak+ ye petiku ‘eriwa?___________________________________________________

Tita aix+ tinakemek+ tikuy+neni me mayu uitiwa iwamarixi ya xeikia tete ‘uniuka kename partidos políticos, meyun+t´kait+, me mayu uitiwa mana diputaciones.

14. Ye petiku’eriwa kename xit+ aka ut+arieka iwamarixi ya xeik+a te te uniuka mana me meu ut+ariwatsie meyu uit+at+we  tsie timieme representación proporcional?

–    H+

–    Hawaik+

–    ¿Titak+ ye petiku ‘eriwa?__________________________________________________

15. Kuruxi neupit+a titatsie xetehetimamatekie ke tutaine kiekaripa, ya it+ni xeme kexete uyuh+awe.

Herramienta         SÍ         NO

A   Perifoneo                    

B   Radio comunitaria                   

C   Carteles                      

D   Periódico local             

E   Correo electrónico                  

F   Llamadas y mensajes telefónicos                     

G  Mensajes por WhatsApp                     

H  Redes sociales (Facebook, Instagram, otras)                 

I    Xika y+k+ xetehehuni, ena kene´ut+a.

16. Ena keneu ut+a xika y+k+ peti ku ‘eriwani, ya it+ni tita kwa ‘atiunak+x+.

________________________

El contenido y las opiniones expresadas en este texto son responsabilidad exclusiva

CONSULTA AQUÍ MÁS COLUMNAS DE AMADO AURELIO PÉREZ CASTAÑEDA